home


 * Liburugintza **

** KOMUNIKAZIO SISTEMEN EGITURA ** Ikus-Entzunezko Komunizazioa ** Unañe Uriarte ** ** Cristina Goikoetxea ** ** Aurkibidea ** ** 2.1 **** Best Seler ** ** 3.1 **** hasieratik hasita ** ** 3.2 **** Gaur egun ** ** 3.2.1 **** Jardun editoriala ** ** 3.2.2 **** Argitaletxe motak ** ** 3.2.3 **** Argitaletxe digitala ** ** 3.2.4 **** Gaiak ** ** 3.2.5 **** Banatzaileak ** ** 4.1 **** ISBN ** ** 4.2 **** Prezio finkoen ezarpena ** ** 4.3 **** Diru laguntzak eta beherapenak ** ** 4.4 **** Liburu egileen eskubideak ** ** 5.1 **** Sistema digitaleko estrategia eza ** ** 6.1 **** Liburutegiak ** ** 6.2 **** Irakurketarako sustapen kanpainak ** **__ 1. Sarrera __** Etengabeko teknologia berrien sorrerak eta informazioa jasotzeko euskarrien aldaketak eragin dute orain arte erabilitako baliabideak bigarren maila batean geratzea. Esate baterako, argitalpen industria. Hori kontuan izanik erabaki dugu puntu honetan sakontzea. Liburugintzaren jatorritik hasita irakurmena sustatzeko tekniketaraino ibilbide bat eginik. Aztertutako datuen arabera, ikusi daiteke liburugintza ondo finkatuta dagoen industria dela. Baina papera betirako agurtzeko zorian gaudela ikusita, nolatan izan liteke hori posible? Liburugintzak ere, hanka sartu duelako digitalizazio prozesuan. Horretaz aparte, irakurketa sustatzeko metodoak oso baliagarriak dira eta orain arte konkistatu gabeko publikoarengana hurbiltzen ari dira pixkanaka-pixkanaka. Hori izango da, hain zuzen, lan honetan azalduko duguna. Industria, legeria, ohiturak... liburugintza bere osotasunean aztertuko dugu. **__ 2.Liburugintza estatu Espainiarrean __** Estu espainiarrean liburugintza ondo finkatuta dagoen industria da eta gainera industri arrakastatsu gisa ikusi dezakegu edo behintzat jasotzen dituen irabazi handiek hau uste izatera garamatzate. Datu hauen arabera enpresa editorialek gora egin arren langabezia bederatzi puntutan igo da naiz eta editatutako liburuak %4.4 gehiago izan diren. Editatutako liburuetatik %71,6 barne merkatuan saldu dira eta gainontzeko guztiak kanpo merkatura atera dira salgai. Liburuen salneurria 2009an %0,7 jaitsi da. ** 2.1 BEST-SELLER ** Gaur egun diogun bezala, Espainiako liburugintzaren industria ongi finkatua dagoen arren eta milioidun datuak mugitzen dituen arren badago arazo handi bat ere. Espainian liburu asko editatzen dira baina ez dira guztiak saltzen, ezta guztiak irakurtzen ere. Liburuek biltegietan bukatzen dute urtero eta irakurzaletasuna jaitsiz doa. Esan daiteke Espainian liburu gehiegi editatzen direla espainiarrek duten liburu zaletasun urrirako. Best-sellerra da arazo honi aurre egiteko espainiar editoreek proposatzen dutena. Hau da, promozio eta salmenten indarra titulu gutxi batzuengan proiektatu eta hauen salmenta handiekin urteko galerak neutralizatu. Editatutako liburu batek editatzeak suposatu dituen gastuak amortizatzeko 2000 ale saldu beharko lirateke eta liburu gutxik lortzen dute salmenta kopuru hau. Best-sellerrak aldiz 100 000 kopiatik gora saltzen ditu eta bere kostuez gain editorialeko produkzio kostuak ere betetzea lortzen du, askotan irabaziak emanez. Baina guzti honek best-sellerrak ez diren beste liburuei eta hauen idazleei egiten die kalte. Batzuk kopuru oso txikiak kobratzen dituzten artean (salmenten %10a) besteek milioi asko irabazten dituzte. Eta ez hori bakarrik, idazle eta liburuez gain editore ertain eta txikiek ere konpetentzia handia jasaten dute gero eta indartsuago bihurtzen ari diren enpresa handietatik. Beraz Espainian liburugintza sektorea optimista den arren baditu ezkutuan hainbat arrisku enpresa kontzentrazioak edizio sistemaren erabileran inposatzen dituenak. Espainian lau talde daude edizioen sektorea eta merkatua kontrolatzen dutenak eta hauetatik erdia baino gehiago atzerrikoak dira. Planeta, Santillana, Hachette (Anaya eta Salvat) eta Bertelsmann multinazionala. Egoera honek ez dio onurarik ekartzen sektorearen PYMESari, zein kullturaren aniztasunaren motor den. Ezta idazle berriei ere. Egoera honek komertzialak diren produktuei baino ez die mesede egiten. = 3. Euskal liburugintza Iraganetik Orainera  =
 * 1) ** Sarrera **
 * 2) ** Liburugintza estatu espainiarrean **
 * 1) ** Euskal liburugintza iraganetik orainera **
 * 1) ** Espainiako liburugintzaren legeria **
 * 1) ** Libirugintza digitala **
 * 1) ** Irakurtzeko ohiturak **
 * 1) ** Gainditu beharreko ostopoak **
 * 2) ** Bibliografia **
 * || 2009  ||  %2009-2008  ||
 * Enpresa pribatuen zenbatekoa ||  889  ||  3,6  ||
 * Langile zuzenak ||  14 240  ||  -9,5  ||
 * Editatutako tituluak ||  76 213  ||  4,4  ||
 * Sortutako ale kopurua ||  329 831  ||  -10,2  ||
 * Bataz besteko sorta ||  4328  ||  -14,0  ||
 * Egungo titulu eskaintza ||  414 727  ||  5,5  ||
 * Barne merkataritzako fakturazioa(PVP) ||  3109,58  ||  -2,4  ||
 * Saldutako kopiak ||  236 197  ||  -1,7  ||
 * Bataz besteko salneurriak ||  13,17  ||  -0,7  ||

** 3.1 HASIERATIK HASITA ** Euskal liburugintza ez da gaur egun sortu den industria. Badu historian zehar ibilbide bat eta hemen ere iraganera begiratu behar dugu gaur eguneko egoera ulertu nahi baldin badugu. Euskal liburugintza, euskaraz argitaratutako liburuak bezala ulertzen badugu, 1545. urtera arte egin behar dugu salto. Garai honetakoa da euskaraz idatzirik eta inprimaturik aurkitu den lehen liburua, “Linguae Vasconum Primitiae”. Gai ugari jorratzen dituen bertso bilduma hau [|Bernart Etxeparek] idatzi zuen eta Bordelen plazaratu zen. Tituluan bertan, hitzaurrean eta amaierako poemetan agerian gelditzen da, Etxepare, lehen euskal idazlea dela. Euskarari "kanpora, plazara dantzara" irteteko agintzen dio, eta euskaldunek ere bide berriak urra ditzatela nahi du. Mende erdi geroago [|Joan Perez Lazarraga] idazle arabarrak “Joan Perez Lazarragakoren eskuizkribua” idatzi zuen. Gutxi gora behera 1567tik 1602ra bitartean idatzitako lanak biltzen dituen sorta da eta Artzain nobela batek eta 21 koplek osatzen dute eskuizkribua. Hego Euskal Herrian aurkitu dezakegun literatura idazlan zaharrena da eta bertan Euskal Herria ( eusquel herria) terminoa azaltzen da lehen aldiz. Idazlan osoan zehar 3 aldiz azaltzen zaigularik. Hauek hasitako bideak baina, ez zuen jarraipen handirik izan eta ondorengo urteetan Torrealdaik emandako datuen arabera (1997:54-56), XVI. Eta XVII. mendeetan 52 liburu baino ez ziren argitaratu. Gainera azpimarratzekoa da argitalpen horiek, denak Euskal Herritik kanpo egin zirela. 1700etik 1875era, Euskal liburugintzak gorakada nabarmena bizi izan zuen. 671 liburu argitaratu ziren garai honetan. Aipatzekoa da Euskal herrian bertan argitaratzen direla garai honetan liburuak honela atzerriko argitalpenak indarra galduz eta jorratutako gaiak ere aldaketak ematen dituzte hau da, ez dira soilik erlijio aipatzen garai hartako liburuetan. Hurrengo 60 urteetan(1875etik 1936ra) garai berezia bizi du Euskal Herriak. Susperraldi garaia. Eta susperraldia liburu ekoizpenean ere nabaritu zen. Garai honetan 1422 titulu argitaratu ziren eta gaiek ere aldaketa nabarmena eman zuten. Erlijioaren gainbeheraz gain literaturaren gorakada nabarmena da. Baina susperraldi hau errotik ebaki zuen Francoren diktadurak eta batez ere euskarazko literaturan. Hala ere 1937 eta 1974 urteen tartean 1733 liburu argitaratu ziren. Baina Euskal liburugintzaren benetako susperraldia garai bati egokitu behar badiogu Franco hil eta ondorengo urteetan kokatu behar dugu. Behintzat Hego Euskal Herrian. 1976tik 1994ra aurreko garai guztietan baino titulu gehiago argitaratu ziren. 12595 hain zuzen.

Liburugintzaren industrian ezinbestekoa da idazlearen papera. Idazlerik gabe ez da dago libururik. Sorkuntza prozesuko protagonista da idazlea ideia izan eta gauzatzen duena. Baina badu idazleak liburugintzako katean aurkitzen diren beste norbanako guztiek ez duten bereizitasun bat. Idazlea batez ere euskal idazleak militantzia puntu batez osaturik daude. Euskal idazleek sorkuntzatik bizi diren arren ez dira liburuak sortzetik soilik bizi ahal. Idazleak saldutako liburu bakoitzetik %10 jasotzen du eskubide gisa ondorengo puntuetan azaltzen den bezala baina euskal idazleek barneratuta daukate euskal liburugintzaren egoera kontutan hartuta jasotako irabaziak bitartekariak ordaintzeko baino ez duela ematen. Beraz hemen agertzen da militantzia puntu hori. Euskal Idazleez hitz egitean ezinbestekoa da [|EUSKAL IDAZLEEN ELKARTEAZ] hitz egitea. 1982. urtean sortu zen eta sorreratik lau fase desberdintzen dituzte beraien historian: ** Argitalpengintzaren industria ** Gaur eguneko liburugintzaren analisia egiteko nahitaezkoa zaigu Joan Mari Torrealdaik urtero //Jakin// aldizkarian argitaratzen dituen datuak aztertzea. Honako honetan 2010ean argitaratutako aldizkarian 2009ko datuekin egindako analisia dugu aztergai. Azterketa hasi aurretik Torrealdaik bere liburuan ematen dituen bi azalpen argitzea beharrezkoa dela iruditzen zait. Alde batetik aztertutako liburuen barnean lehen aldiz “liburu digitala” ere sartu da. Euskaraz idatzitako liburuak izan dira aztergai, euskarria kontutan izan gabe. Eta bigarrenik ISBN daukaten liburuak bakarrik izan dira kontutan azterketa egiterako orduan, hego Euskal Herriko liburuen kontrola erakunde horretan ematen baita.
 * 3.2** **GAUR EGUN**
 * Idazlea**
 * 1982-1990: Legeztatze eta kokatze-aroa
 * 1990-1996: Corpus literarioaren aroa
 * 1996-2001: Gizarteratze-aroa . Azken aro honetan
 * 2001-2008: Plan Estrategikoaren aroa.

279 argitaletxe eta hauen artean argitaletxe profesionalak eta horien ondoan lanbide honetara dedikatzen ez diren bestelako elkarte, talde eta autore editoreak. Ondoko taulan hamar argitaletxe indartsuenak ageri dira.
 * 3.2.1 Jardun editoriala**
 * // Argitaletxea // || // Nobedadeak // || // Berrargitaratzea // || // Titulu kopurua // || // % // ||
 * // Ibaizabal-Edelvives // || // 118 // || // 152 // || // 270 // || // 11.5 // ||
 * // Elkar // || // 108 // || // 152 // || // 260 // || // 11.1 // ||
 * // Elkar/Ikas. elkartea // || // 11 // || // 121 // || // 132 // || // 5.6 // ||
 * // Anaya // || // 66 // || // 49 // || // 115 // || // 4.9 // ||
 * // Giltza –Edebe // || // 61 // || // 43 // || // 104 // || // 4.4 // ||
 * // Alberdania // || // 78 // || // 12 // || // 90 // || // 3.8 // ||
 * // Erein // || // 41 // || // 35 // || // 76 // || // 3.2 // ||
 * // Deustuko unib. // || // 67 // || // 0 // || // 67 // || // 2.9 // ||
 * // Zubia-Santillana // || // 60 // || // 0 // || // 60 // || // 2.6 // ||
 * // Aizkorri-Everest // || // 30 // || // 21 // || // 51 // || // 2.2 // ||
 * // Guztira // || // 640 // || // 585 // || // 1225 // || // 52.2 // ||

Bi aldagai hartuko ditugu ardatz modura: Jatorri geografikoa eta argitarazlearen izaera. Honen arabera ondorengo taula daukagu aztergai:
 * 3.2.2 Argitaratzaile motak**
 * // Argitaratzaile mota // || // Ekoizleak // || // Ekoizpena // || // % // ||
 * // Bertoko argitaletxe pribatu komertziala // || // 48 // || // 1034 // || // 44 // ||
 * // Argitaratzaile publikoa // || // 44 // || // 254 // || // 11 // ||
 * // Elkarte, talde,fundazio // || // 84 // || // 148 // || // 6.5 // ||
 * // Kanpokoa // || // 39 // || // 480 // || // 20.5 // ||
 * // Irakaskuntzakoa // || // 19 // || // 204 // || // 8.5 // ||
 * // Koedizioa // || // 22 // || // 160 // || // 7 // ||
 * // Besterik… // || // 23 // || // 57 // || // 2.5 // ||

Bertoko argitaletxe pribatuak : urteko argitarazleen %17.2 dira 48 etxe. Eta bere produkzioa %44 da. Argitaratzaile publikoa: Ia bertoko profesionalen adina dira. %15 nahiz eta horien ekoizpena askoz apalagoa den 254 titulu. Liburu mota honek bizialdi bakarra du ez baitu berrargitalpenik. Eusko jaurlaritza da ekoizpen handia duena %60. Elkarte, talde eta gisa berekoak: ekoizleen %30 denetan handiena diferentziaz. Ekoizpenean ordea ez du indar handirik %6.5. multzo honetako indartsuenak Euskaltzaindia, kutxa fundazioa, Eusko Ikaskuntza…. Kanpokoak: Sail honetan sartuko ditugu etxe nagusia Euskal Herritik kanpora daukatenak. Ekoizleen %14 dira eta ekoizpen indarra altua dute. Produkzioaren %20.5 beraiei zor zaie. Irakaskuntzakoak: Ez da multzo indartsua, ez ekoizle gisa %6.8.Ezta ere ekoizpenean %8.5. Azpimarra daiteke edizio digitala multzo honetan indarrean sartu dela. Koedizioa: Hogeita bi eragile dira eta produkzioaren %7 suposatzen du. Uztarketa mota asko aurki ditzakegu baina garrantzitsuena Elkar eta Ikastolen Elkartearen arteko elkarlana da.

Liburu digitalaren sorreran unibertsitateak izan direla aitzindari esan genezake. Deustuko unibertsitatea izan zen aurrena formatu honi ateak zabaltzen, EHUk eta UEUk jarraitu ziotelarik. Tesien argitaratzea izan da oraintsu arte formatu honetan argitaratzearen ekintza nagusia. Oraindik euskarazko liburu digitala hasiera hasieran dago eta hazkundeak motel jarraitzen duen arren progresioa handia da. 2007an 12 titulu plazaratu ziren arren 2008an 90 eta 2009an 211. azken urte honetan nahiz eta unibertsitateak argitalpenetan lehen postuan jarraitu bestelako argitalpenak ere azaldu dira eta honi esker zabaldu da gaien aniztasuna.
 * 3.2.3 Argitaletxe digitala**

Torrealdairen ikerketa aztertzen jarraituz, ekoizpena bera liburutan gauzatu den emaitza zer nolakoa den arakatuko dugu. Zer, zertaz eta zenbat argitaratu den.
 * 3.2.4 Gaiak**


 * // Gai multzoa // || // Zenbaki absolutuak // || // % // || // 2009/2000 // ||
 * // Hezkuntza.Irakaskuntza // || // 747 // || // 32 // || // +46.7 // ||
 * // Haur/gazteentzako libu. // || // 508 // || // 22 // || // +36.9 // ||
 * // Giza/Gizarte zientziak // || // 445 // || // 19 // || // +73.8 // ||
 * // Helduen literatura // || // 380 // || // 16 // || // +48.4 // ||
 * // Zientzia.Teknika // || // 140 // || // 6 // || // +86.4 // ||
 * // Aisia liburuak // || // 58 // || // 3.5 // || // +137.3 // ||

Hezkuntza eta irakaskuntza: tirada handiena eta berrargitalpen gehien duen liburua da. Horretaz gain kopuru aldetik ere garrantzikoa da, 747 titulu. Liburu mota hau hezkuntza planen menpe dago. Haur eta gazteentzako argitalpenak: 548 liburu. Liburu mota honek hurbiltasun handia du irakaskuntzako liburuekin. Biak doaz haur eta gazteen merkatura. Berrargitalpenak garrantzia handia du liburu mota honetan % 40 eta are handiagoa da itzulitako liburuen pisua %50. Gizarte eta gizarte zientziak: 445 titulu eta kopurua urtetik urtera gora doa baina ez da nahikoa. Titulu asko beharko lirateke euskararen gizarte bizitza normalizatzeko. Kopurua eskasa eta zirkulazioa are eskasago duen liburu mota da hau eta berrargitalpenak ere oso eskasak dira, %6. Helduen liburuak: Urte luzeetan izan duen proportziorik altuena izan du literaturak aurten 380 titulurekin. Azken urteetako beheraldia ikusita aurten literaturaren urtea izan dela esan genezake. Gainerakoak: Ez dute orain arte ikusi ditugunen dentsitate edo trinkotasunik.

Banatzaileek, idazleak egindako lana, editoreak liburu bihurtu ondoren irakurlearengana iriztea ahalbideratzen duen prozesuko hirugarren hanka da. Argitaletxe bakoitzak banaketa sistema garatu du, batzuk bere banaketa enpresa daukate eta beste askok banaketan espezializatuta dauden enpresa pribatuetara jotzen dute. Euskal banatzaileen artean Elkar banatzailea da indartsuenetako bat. Hainbat argitaletxek jotzen dute banaketa enpresa honetara. Elkar beraz gain, Txalaparta, Edebe giltza, TTarttalo eta beste askok erabiltzen dute enpresa hau. Bigarren banatzaile indartsu bati buruz hitz egiterakoan //Bitarte S.L// aipatu behar dugu. Nafarroan kokatzen da banatzaile honen jatorria eta Alberdianak adibidez banatzaile hau erabiltzen du. Estatu mailako banatzaileek ere badaukate lekua Euskal Herrian. Hauen artean UDL aipatuko dugu. Beraien apustua argitaletxe eta liburu-denden independentzia eta aniztasuna azpimarratzen ditu, banatzailearekin batera. ** Salmenta Guneak ** Salmenta guneen sailkapen bat egiterakoan honako hau izango da erabiliko duguna: Denda kate handiak, liburu denda txikiak, hipermerkatuak eta saltoki handiak. Azkenik internet bidezko salmenta ere kontutan izan beharreko salmenta gunea da gaur egun. Datuen arabera jendeak gaur egun oraindik nahiago du denda txikietan erostea. Euskal Herrian kontsumitzen diren liburu gehienak liburu denda txikietan erosten dira beraz euskal gizartea oraindik leial zaio herriko liburu-denda txikiari. Zuzeneko tratuari garrantzia handia ematen diotela nabaritzen da datu hauetan, denda txikian jasoko en atentzio pertsonalizatua saritzen dela eta hau hipermerkatuetan aurkitzen ez denez ba horra datuen adierazpena. ** Azokak ** Ezin ahaztu ditzakegu azokak euskal liburuen salmenta eta banaketaren atal honetan, liburu eta idazleen promoziorako gune garrantzitsu bihurtzen baitira. Euskal herrian bada azoken zirkuitu interesgarri bat urtean zehar aukera asko ematen dituena.
 * 3.2.5 Banatzaileak**
 * Liburu Azoken egutegia 2011 ||
 * ** LOCALIDAD ** || ** TIPO ** || ** FECHAS ** ||
 * MUNGIA ( PLAZA MATTIN) || MIXTA || del 18/02 al 27/02 ||
 * BERMEO (PLAZA LAMERA) || MIXTA || del 04/03 al 13/03 ||
 * LAUDIO (PLAZA LAMUZA) || MIXTA || del 18/03 al 27/03 ||
 * BARAKALDO (HERRIKO PLAZA) || MIXTA || del 01/04 al 10/04 ||
 * HERNANI (HERRIKO) || MIXTA || del 05/05 al 08/05 ||
 * ERMUA (CARDENAL ORBE) || EUSKERA || del 12/05 al 15/05 ||
 * AMURRIO (JUAN URRUTIA) || MIXTA || del 19/05 al 22/05 ||
 * BILBAO (ARENAL) || NOVEDAD || del 02/06 al 12/06 ||
 * SANTURTZI (HERRIKO PARKEA) || MIXTA || del 17/06 al 26/06 ||
 * DONOSTIA (PLAZA GIPUZKOA) || NOVEDAD || del 01/07 al 17/07 ||
 * ONDARRU (ALAMEDA) || NOVEDAD || del 22/07 al 31/07 ||
 * HONDARRIBIA (SAN PEDRO) || NOVEDAD || del 11/08 al 15/08 ||
 * ZARAUTZ (MUNOA) || NOVEDAD || del 19/08 al 28/08 ||
 * DONOSTIA (GIPUZKOA PLAZA) || OCASIÓN || del 02/09 al 18/09 ||
 * GASTEIZ (AVENIDA GASTEIZ) || OCASIÓN || del 23/09 al 09/10 ||
 * EIBAR (UNZAGA PLAZA) || NOVEDAD || del 14/10 al 23/10 ||
 * BILBAO (ARENAL) || OCASIÓN || del 28/10 al 13/11 ||
 * TOLOSA (SAN FRANCISCO) || MIXTA || del 18/11 al 27/11 ||
 * HONDARRIBIA (SAN PEDRO) || EUSKERA || del 01/12 al 04/12 ||
 * GALDAKAO (MUGURU) || EUSKERA || del 16/12 al 21/12 ||
 * GALDAKAO (MUGURU) || EUSKERA || del 16/12 al 21/12 ||

Baina guzti honetatik bada bat erreferente bihurtu dena. Durangoko Azoka. Abenduko konstituzioaren zubiko lau egunetan burutzen da euskalgintzan dihardutenen elkargune bezala. Euskal herriko argitaletxe guztiak batzen dira azokan eta literatura eta musikaren erakustoki garrantzitsuena bihurtu da. 1965. urtean antolatu zen azoka lehen aldiz Andra mariaren elizaren aterpean. Gerediaga elkartea izan zen lehen edizio hau antolatu zuena. Euren esanetan "Euskal Herrian zegoen liburugintza eta diskogintzaren ekoizpena ezagutzera ematea" zen helburu eta ezagutzera ematen hasi ziren ohiek euskalgintzaren erreferente bihurtu dira gaur egun .Gaur egun euskaldunen eta euskal zaleen urteroko zita edo topaleku izatera heldu da. ** 4. __Espainiako Liburugintzaren Legeria__ ** 1966ko martxoaren 18an prentsa eta argitalpenen legea onartu zen, 14/1966 legea. Lege hortan adierazpen askatasuna aitortu zen lehen aldiz Espainian. Horrek aurrepauso itzela suposatu zuen argitalpenen industriarako, ondoren aitortua izango zena Konstituzioko 20.artikuluan. 1966tik gaur egun arte liburugintzaren inguruko arauak aldatuz joan dira eta moldatu dira gaurko beharretara. Hala ere, badago zerbait aldatu ez dena. Liburu eta liburuxka guztiak ISBN zenbakia eraman behar dutela. 1975eko martxoaren 12an, 9/1975 legea onartu zen. Liburuen sustapena, ekoizpena eta hedapena lantzen duena. Liburaren legeak neurri ekonomikoak eta kulturalak bateratzea du helburu. Berez, argitalpenen industria lehentasunezko industria bezala aintzat hartzen delako. Liburuaren legeak zehazten du merkatu horren barruan dauden pertsonak: egileak, editoreak, banatzaileak, liburutegiak eta inprimatzaileak. Euren arteko erlazioa orekatzen du. Aldi berean, betebeharrak, arau-hausteak eta zigorrak zehazten ditu, eta finantza eta zerga zuzenbidetan zehaztuta dauden abantailak ere aipatzen ditu. 2007ko martxoaren 22an, 10/2007 legea onartu zen. Irakurketaren, liburuaren eta liburutegien legea. Lege honek pertsona guztien eskubideak bermatzen ditu, gabeziak dituzten pertsona horiek barne, liburu eta liburutegietara sartzeko euskidea eta eskubide hau bermatzeko beharrezkoak diren neurriak. Legearen helburuak eta eremuak aipatzen ditu legeak. Horrez gain, definizioa zehatzak ematen ditu argitalpen prozesu bateko atal desbedinei dagokionez ( liburua, publikazioa sortak, editorea, banatzailea, liburu saltzailea, kontsumitzailea, liburutegia, liburutegi digitalak, inprimatzailea, egunkarietako publikazioak). Irakurketaren promozioak eta autore eta argitalpegintzaren industriaren inguru zehaztasunak aurkitu ditzakegu artikulu desberdinetan. Irakurketaren legediari aipamena egiten dio: ISBN katalogazio sistemari eta prezio finkoaren inguruko zehaztapenak ematen ditu. Azkenik liburutegien erabilerari buruz mintzatzen da eta zigor sistemaren xedapenak adierazten ditu. ** 4.1 ISBN ** International Standard Book Number (Liburuen Nazioarteko Zenbaki Normalizatua) erabilera komertzialerako liburuen kode identifikatzailea da. 1966an Erresuma Batuan sortu zuen W H Smith liburu eta paperdendak, Standard Book Numbering (SBN) izenpean. 1970ean Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundeak 2108 estandar internazional moduan definitu zen. Hasieratik eta 2007ko urtarrilaren 1.a arte, ISBN zenbakiak 10 zifra zituen. Hortik aurrera 13 ditu. Lehenengo zatiak argitalpen mota adierazten du (978 liburuen kasuan). Bigarrenak estatua edo hizkuntz eremua; hirugarrenak argitaletxea, liburuen kasuan, eta laugarrenak argitalpena bera identifikatzen du (izenburua, argitaraldia). Azken zenbakia kontrol digitoa da, besteen arteko konbinazio zehatz batetik ateratzen dena. Aldizkarietako argitalpenetan ISSN (International Standard Serial Number) erabiltzen da. International Standard Serial Number (Serie-argitalpeen Nazioarteko Zenbaki Normalizatua) periodikotasun zehatza duen argitalpenak identifikatzeko zortzi digituzko identifikatzailea da. Aldizkari, egunkari eta mota horrelako argitalpenak sailkatzeko erabiltzen dute liburutegi eta biltegiratze guneetan. ** 4.2 Prezio finkoaren ezarpena ** Liburuaren legeak aipatzen duen neurri nagusiena 33.artikuluak aipatzen duena da; liburu bakoitzari prezio konkretu bat ezarriko zaio eta komerzializatzen den toki guztietan prezio berbera izando du. Baina gauza guztiekin gertatzen den bezala, salbuespen kasu batzuk daude. Liburu batzuen bertsio originalak, artistikoak edota liburuaren legea sortu aurretik editatuak ez dute prezio zehatzik. Horretaz aparte, liburuaren egunean, azoka nazionaletan, biltzarretan eta erakusketeetan ematen diren prezioen beherapenak onartzen dira. Zehazki prezio originalaren %5aren beherapena onartzen da eta %12koa ikasketetarako liburuetan. Azkeneko deskontu honek ez zaio liburuei besterik ezartzen. Ikasketarako material guztiari aplikatzen zaio kurtso berria hasteko garaia heltzen denean. Horrek etekin ekonomiko handiak ateratzeko aukera ezin hobea dela suposatzen da, baina ez da hala izaten liburudenda txikientzat. Liburudenda hauek liburuak baino ez dituzte eskeintzen, orduan kontsumitzaileek liburuen beharraz gain eskolarako materiala ere behar dutenez denda nagusitara jotzen dute. Horren ondorioz, liburudenda txiki hauek prezio finko baten inposaketa eskatzen dute produktu hauentzat. Diru harrerak berdinak jasotzeko aukera izateko guztiek. Izan ere, ikasketarako liburuek etekin ekonomiko kopururik handiena eskaitzen diote editorialei, beraz, estabaida handia dakarren kontua da. ** 4.3 Diru laguntzak eta beherapenak ** Onura fiskalen barruan, liburuei egokitzen zaien BEZaren murriztapena aipatzen da. Kontsumorako produktu gehienak %16ko BEZa dute, liburuek izan ezik, %4a dutela. Kasu honetan, paperezko liburuen eta liburu digitalen arteko desberdintasun deigarri bat dago. Izan ere, orain esan bezala, paperezko liburuek %4ko BEZa dute, liburu digitalak aldiz, %16koa. Horretaz aparte, Espainian editatutako liburuen publizitatea hedabide publikoetan %30eko beherapena du eta egile espainiarrena %50ekoa. Gainera, elkarteen gaineko zerga, igorpenak, enpresen arteko mugimenduak eta bankuek eskainitako kreditu kontuek gutxiteak ere jasotzen dituzte. Halere, diru laguntza zuzenak jasotzen dute, batez ere kanpoko merkatura zabaltzeko. Hitzulpen lanetarako izaten da diru hau gehien bat, atzerriko hizkuntzetara egokitzeko ondoren komentzializatu ahal izateko herrialde haietan. Horreri gehitu behar zaio liburutegi publikoetara liburuak eramateko dauden diru-laguntzak, kultur aldizkariak editatzen dituzten editorialentzat daudenak eta irakurketa bultzatzeko dauden programa desberdinetarako laguntzak. Gutxi gora behera 2007-2015 urte bitarte horretarako kalkulatu den diru kopurua 430 milioi eurokoa da. ** 4.4 Liburu egile eskubideak: ** 1. Sortze-lan intelektuala txertaturik doan gauza materialaren gaineko jabetza eta beste eskubide batzuk. 2. Obraren gaineko jabetza industrialeko eskubideak, halakorik bada. 3. Lege honen II. liburuan aitortzen diren jabetza intelektualeko beste eskubideak. Lan literario, zientifiko edota artistiko original guztiak babesten ditu jabetza intelektualak eta horien artean liburuak, liburuxkak, inprimakiak, epistola-liburuak, idatziak, hitzaldiak, itzulpenak, egokitzapenak, berrikusketak, eguneratzeak, oharrak, sintesiak, laburpenak eta transformazioak, besteak beste. Obren izenburuak ere babesten dira, beti ere originalak baldin badira. Egile eskubide hauek bizitza osoan zehar irauten dute eta hiltzen denetik edota heritzaaitorpenetik 70 urtera arte. Jarraian lana jabetza publikokoa izatera pasatzen da. Kasu honetan ez dago baimenaren beharrik erabiltzeko, beti ere, lanaren egiletasuna eta osotasuna errespetatuz. Kontuan hartu beharrekoa da ere egile eskubideak bi motatakoak izan daitezkela: moralak edota ustiapenezkoak. Eskubide moralak egileari soilik dagozkio eta ezin daitezke inori utzi eta ezin zaie uko egin. Ustiazpeneko edo ondarezko lanen kasuan egileak lanaren erabilerari buruz erabaki dezake, Jabetza intelektualaren lege espainiarrean aurreikusitako kasu jakin batzuetan izan ezik. Mugak edo salbuespenak lirateke horiek. Horretaz aparte, egileei zenbait eskubide gehiago onartzen zaizkie: kopia pribatu bakoitza egiten denean ordainsaria jasoko du egileak, ustiapen-eskubideak beste norbaiti utzita izan arren egileak eskubidea du lanak aukeratutako bildumetan edo guztiak batera argitaratzeko eta lanaren saltzaileak %3ª eman beharko die egileei, beti ere prezioa kopuru zehatz batetik gorakoa baldin bada. Liburu egileen eskubideak zertan oinarritzen diren ikusi dugu, baina errealitatean zer gertatzen da? Eguneroko jardueran idazle batek traba ugari aurkitzen ditu liburu bat kaleratzeko orduan. Hasteko liburu bat kaleratzeko editorialari ordaindu beharreko ez da batere eskasa. Hala ere, sortze askatasuna muga ugari ditu, aukera-berdintasuna desberdina da eta idazle eta idazkien gaineko gehiegikeriak onartu ezinak dira. Horreri gehitu behar zaio gaur egun editorialek eskaintzen dituzten kontratu berriak. Kontratu berri hoiek edizio elektronikoen gaineko eskubideak hartzen dute, nahiz eta ez ustiatu. Horrek suposatzen du beste editorial batek ustiatzeko aukera eskaintzen badigu, ezin ustiatu ahal izatea beste batekin hori egiteko konpromesua hartuta dugulako. Liburugintzaren egungo eta etorkizuneko erronka handiena da digitalizazioa. Dagoeneko indarrean dagoen arren eta gaur egun produkzioa proportzioan igotzen ari bada ere lan handia gelditzen da formatu honen normalizaziorako. Editore askorentzat iraultza digitala, ordenagailuen erabilerara eta komunikazioa hobetzeko erabiltzen diren sareetara mugatzen da, hauen helburuak kostuak murriztea baino ez direlarik. Hitz bitan lana errazteko sistema giza ikusten dute digitalizazioa editore hauek. Lehen iraultza, //teknologia optikoek// ekarri zuten. Cda formatu egokia da liburu bat argitaratzeko eta merkeagoa izateaz gain paperak baino aukera gehiago ematen ditu. Hala ere pantaila batetan irakurri beharra eragozpena baino ez da. Eragozpenak eragozpen, formatu honen editoreek %2 edo 3 suposatzen dute. Baina teknologia optikoak ere garaitu ditu interneteko sareak. Internetek aukera zabalagoa ematen baitu. Espainiako editoreak ordea ez dira internetek ematen dituen aukerotaz baliatzen. Editoreentzat interneteko erabilera orrialde web hutsal batetara mugatzen da non irudi korporatiboa azaltzen duten eta katalogo bat argitaratzen duten. Baina Sarean, katalogo horrek, bizia hartu lezake liburuen salmentan. Liburu-denda birtual bihurtu daiteke eta liburu-denda hauek ohiko liburu-dendek ematen ez duten etengabeko zerbitzu bat eskaini dezakete. Merkatua mundu mailan hedatu dezakete eta baita katalogoa bera ere. Badaude EEBBetako adibide batzuk, [|www.amazon.com] adibidez. Baina EEBBetako arrakastaren guztiz kontrakoa gertatzen da Europan. Europan liburu-denda digitalek ez dute arrakastarik izan momentuz. Eta batez ere Espainia mailan. Zein da arrakasta ezaren arrazoia? Hein handi batean liburuaren prezio finkoa. Estatu batuetako liburu-denda birtual horiek liburuen gaineko deskontuak aplikatzen dituzte, askotan %40 arte. Deskontu hauekin liburuak suposatuko lituzkeen gastu guztiak murrizten dituzte eta azkenean ordaindu beharrekoa prezioa onargarria izatea ahalbideratzen dute. Espainiako kasuan ezinezko gertatuko litzatekeelarik. Estatuan liburuaren prezioa finkoa da aurrez ezarrita dago eta ezin zaio deskonturik aplikatu. Deskonturik aplikatu ezin eta gainera bidaltze gastuak gehitu behar zaizkio. Honela liburuaren azken prezioa garestituz. Beraz ez da errentagarria gertatzen eta errentagarria gertatzen ez denak ez du arrakastarik izaten edo ez du interesik sortzen. Gainera agerikoa da atzerriko herrialdeek negozioa egin dezaketela hemengoa bezalako herrialdeetan. Hau da, liburuaren prezio finkoa duten herrialdeetan birtualki liburuak saltzea zilegi zaie, liburu horiei mugagabeko beherapenak aplikatuz. Honekin bertoko sareari konpetentzia gogorra egiten diote bertoko produktua garatzea trabatzen dute. Guzti hau gertatzearen arrazoi nagusia, legislazioan dagoen hutsune handia da eta ez bakarrik prezioaren inguruko hutsunean. Interneten existentziaren inguruko hutsune legal izugarria dago Europan eta honek asko mugatzen du liburu digitalaren garapena. Liburua sistema bitarrera pasa daitekeen objektua da. Inolako arazo gabe formatu digital batekin sarean banatu daitekeen objektua da. Errealitate juridiko hau ez da baina inon jasotzen. Espainian eta baita Europan ere liburua, liburu bezala onartzeko, paperezkoa izan behar da. Baina errealitateak zera dio, On line editatutako liburuak paperezkoen aurrean hainbat abantaila dituztela. On line editatutako liburuek ez dute inprimatzeko beharrik beraz produkzio kostuak merkatzen dira eta banatzerako orduan ere sarean kostuak guztiz merkatzen dira. Hala ere oraindik liburu digitalaren merkatua existitzen ez dela esan genezake.
 * // Egitate sortzailea: // Obra literario, artistiko edo zientifiko baten jabetza intelektuala egileari dagokio, hura sortze hutsagatik.
 * // Edukia: // Jabetza intelektuala izaera pertsonaleko eta ondare-izaerako eskubidez osatuta dago; eskubide horiek obra xedatzeko esku osoa eta hura ustiatzeko eskubide esklusiboa ematen diote egileari, legean ezarritakoak beste mugapenik gabe.
 * // Ezaugarriak: // Egile-eskubideak independenteak, bateragarriak eta metagarriak dira hauekiko:
 * // Jendarteratzea eta argitaratze: // Lege honetan xedaturikoari dagokionez, obra bat jendarteratzea jotzen da: hura zeinahi formatan adieraztea, publikoak egilearen adostasunez hartara lehen aldiz irispidea izateko moduan; eta argitaratzea, berriz: publikoaren beharrak obraren izaera eta helburuen arabera balioetsiak- modu arrazoizkoan aseko dituen ale kopuru bat haren eskura jarriz obra jendarteratzea.
 * 5. __Liburugintza Digitala__**

Liburu digitalak interneten arrakastarik ez izatearen arrazoiak hainbat direla esaten dute askok. Baina datuek diote, liburu digitala eskaintzen duten liburutegien diru sarrerak handiak direla. Hau gauzak aldatzen ari diren seinale baino ez da eta honen adierazgarri da baita aurkeztu berri den liburuaren legearen aurreproiektua non liburu digitala eta ohiko liburu inprimatua berdintzen dituen. Orduan zein da arazoa? Alde batetik pantailan irakurtzearen eragozpena aurkitu dezakegu. Oraindik liburu inprimatua praktikoago ikusten jarraitzen du merkatuak. Eta beste alde batetik internetek ematen duen debaldeko merkatua da. Editoreak mesfidati azaltzen dira merkatu honen aurrean. Baina merkatu hau ere alda daiteke kalitatea eta nolabaiteko bermea eskaintzen diren heinean. Eta hau da liburu digitalaren merkatuan gertatzen dena. Ez dago eskaerarik eskaintza erakargarririk ez dagoelako. Editoreek ez dute On line editatzen nahiz eta hemen merkatu bat egon eta ez daude interneten arrazoi bakarragatik: internetek daukan kopiatzeko erraztasunagatik. Pirateriaren mehatxua dela eta ez dute sarean izateko interesik. Editoreen negozioa horretan baitatza, liburuen kopien kontrolean. Guzti hau honela izanik ere badaude Google bezalako enpresak liburu digitalaren merkatuan sartzeko arriskua hartzen dutenak. Liburuak digitalizatzeko ardura hartzen dutenak eta hauek aurkitzeko bilatzaile bat martxan jarri dutenak. [|www.books.google.com]. Ekimen honetaz baliatu ordez editoreek demanda jarri diote googlei, nahiz eta ekimen honek bilatzen ari garen informazioa azaltzen den liburuaren paragrafo bakarra azaltzen duen eta liburua internetetik erosi daitekeen liburu-dendetara bideratzen gaituen. Dohainik diren liburuen kontsumoa, liburu publikoen digitalizazioa eta kalitate kulturalik ziurtatu ezin dezaketen edizio berri gutxi batzuek osatzen dute beraz gaur egunean liburuaren merkatua interneten. Beraz ez dago apenaz merkaturik, ezta epe labur batean estatu espainiarrean sortu den esperantzarik. ** 6. __Irakurketzeko ohiturak__ ** Espainiako irakurketa indizeak neurtzen dituzten datuek adierazten dute biztanleriaren erdiak baino ez duela irakurtzeko ohitura. Espainiako biztanleriaren %60,3ak liburuak irakurtzen ditu. Bai lana edo ikasketengatik, bai zaletasunagatik. Asialdian irakurtzen dutenen kopurua %57koa da. Urtean 9,6 liburuko media irakurtzen dute, hau da, ia liburu bat hilero. Lanarengatik irakurtzen duen biztanleriaren kopurua %21,5ekoa da. Urtean, 10,4 liburuko media irakurtzen dute. Euskarri digitalean dauden edukiei dagokionez, datuak askoz ere baxuagoak dira: Gloria Gómez-Escalonillak “Politicas del libro” liburuan adierazten du erantzukizuna politika kulturaletan dagoela. Liburuaren legeak adierazten du liburugintza sustatu eta zabaldu behar dela eta irakurtzeko ohiturak bultzatu behar direla, eta Administrazioak hori egiteko dituen baliabideak liburutegi publikoen zabalera eta sustapen kanpainak dira. ** 6.1 Liburutegiak ** Administrazioak eskaintzen duen baliabidea da jendeak liburuak hartu dezan. Baina sitema honek hobetu beharreko zenbait puntu ditu: Azkeneko urtean, biztanleria osoa erreferentzia gisa hartuz ikusi dezakegu kopuru osoaren %29,1a liburutegira joan dela, eta gainontzeko %70,9a ez dela joan. ** 6.2 Irakurketarako sustapen kanpainak: ** Irakurtzera eramaten gaituzten publizitate kanpaina erakargarriak egiteaz gain, Liburuaren Azoka antolatzea metodo ezin hobea da. Hala ere, badaude hainbat ekintza beste herrialde batzuetan oso erakinkorrak direnak eta hemen egiten ez direnak: Ikerketa hauek baliagarriak izango lirateke irakurketa sustatzen duten publizitate kanpainak eraginkorragoak garatzeko.
 * 5.1 Sistema digitalekiko estrategia eza**
 * Frantzian jarraitzen duten eredu berdina jarraitu beharko lukete Espainiako liburutegiek. Alderdi editorialen parte izan beharko lirateke eta ez irakurketa sustatzen duten programen parte.
 * Liburutegientzat ezarrita dagoen aurrekontuen handitzea.
 * Liburutegien sorrera handitu behar da. Ahalbidetu beharko litzateke programa bat, Espainiako eremu geografiko guztian liburutegiak egoteko aukera posible egiten duena. Aldi berean, ikastokiei laguntza eskaini behar zaie euren liburu zailak handitu dezaten.
 * Liburutegi publikoetan haurrentzako liburu zailen sorrera sustatu behar da.
 * Liburutegi bat erakargarria izateko gaurkotuak diren liburuak izan behar ditu. Beraz, diru-laguntzak behar ditu.
 * Liburutegi digitalen sorrera. Liburu espainiarrak atzerrian zabaldu ahal izateko beharrezkoa da liburutegi digital bat sortzea. Honela liburu digitalak sustatzeaz gain, mundu guztian Espainiako liburuak ezagutzera emateko aukera da.
 * // Irakurketa ohituren ikerketa // . Urtero, Espainiako biztanleriak dituen irakurtzeko ohituren ikerketa bat egiten da, baina ez da oso egokia. Izan ere, orokorki aztertzen delako eta ez da talde sozial zehatzetan oinarritzen ikerketa. Esate baterako, ez dira haurren irakurtzeko ohiturak aztertzen. Ez dakigu zenbat irakurtzen duten, noiz, zer eta nola. Horretaz aparte, ez dakigu zeintzuk diren biztanleriak ez irakurtzeko dituen arrazoiak.
 * // Publizitate eta komunikazio kanpaina iraunkorrak // . Eraginkorragoak diren kanpainak egon beharko lirateke urte osoan zehar, baina inpakto sozial handiagoa dutenak opor garaian eta gabonetan. Biztanleria zabal baten eskura egon dezaten hedabide publikoetan erakutsi beharko ziren iragarki horiek.
 * Brasilek egin duen bezala, bertoko editorialek irakurtzeko ohiturak bultzatzeko ekintzetan inbertitu beharko lukete.
 * // Irakurtzen hezitu. // Hezkuntza Ministerioak sustatu behar du irakurketa ohitura baten bihurtzea lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleen artean. Eskolatik kanpoko irakurketa tailerrak ere sortu beharko lirateke. Umeek txikitatik irakurtzeko ohitura izanez gero, nagusitan ohitura bera izango dute.
 * // Dohaneko irakurketa. // Zenbait egunkarik publizitate kanpaina berezi batzuk antolatu dituzte non egunkaria erosteagatik gehi euro bat liburu bat eraman zezaketen erosleek. Prezio berezi horien ezarpenak publikoa erakartzeko balio dute. Salmentak gora egiten dute, baina irakurtzeko zaletasuna ere sustatzen da. Editorialek ezin diete biztanleei irakurtzeko beharra inposatu, baina irakurtzeko aukera izan dezaten lagundu dezakete.
 * 7. __Gainditu beharreko ostopoak__**

Legearen arabera idazleak salmenten portzentaje bat jaso behar du autore eskubideak direla medio. Tradizionalki autoreak %10 jazo izan du. Gaur egun ordea errealitatea lege horretatik urruntzen ari da eta autoreek jazotzen dutena, jazo beharko luketenaren erdira jaitsi da. Batez ere idazle berri eta zientzia arloko edizioak burutzen dituzten idazleen aldetik. Baina badaude diru asko zakuratzen duten idazleak ere. Izen handiko edo modan dauden idazleak. Guzti honen ondorioz kontratazio sistema aldatzen hasi da, non, inportantzia gehiago daukan diru sarrerak kultura bultzatzeak baino. Beste alde batetik edizio kontratuetan editoreak arlo digitaleko eskubideak bereganatzen dituzte. Nahiz eta ez dituzten hauek ustiatuko. Honela idazleei beste aukera bat litzatekeen atea itxiz. Badaude aukera desberdinak eta gaur egun idazleek sare sozialek eta internetek ematen dituzten aukerak baliatzen hasi dira. Hona hemen Hernan Cascarik idatzitako //Adios, Industria editorial// artikulua adibide giza. []
 * Idazlearen eskubidea**

Gaur egun Espainian bizilagunen erdiek baino ez dute irakurtzeko ohitura eta honen errudun administrazioen irakurketa sustatzeko politika eza dela esan behar dugu. Legeak berak dioenez liburuaren eta irakurketaren sustapena burutu behar da eta honetarako tresnarik onena liburutegiak eta irakurketa kanpainak dira. Ahalegin handiak egin izan dira askotan eta publizitate kanpaien adibide asko jarri ditzakegu. Baina irakurzaletasuna zabaltzeko beharra eta lana oraindik handia da eta tokian tokiko ahaleginak egin behar dira. Gobernuek, instituzioek, ikastolek eta norberak dauka irakurzaletasuna zabaltzeko konpromisoa. Hemen Arrigorriaga eta Bilboko Abusu auzoan egindako ekimen bat ekarri dugu interesgarri iruditu zaigulako. Irakurzaletasuna umetan edo gaztetan sustatu beharra dago. Liburuak eskuragarri jartzea beharrezkoa da eta edozein modu izan daiteke ona. Hona hemen adibide bat: [] Beste adibide interesgarri bat Idazleek beraiek eusko jaurlaritzarekin batera burututako beste ekintza bat da. Eskoletan irakur zaletasuna sustatzeko pentsatua dago eta idazlearen lana ikasle eta irakasleei hurbiltzea du xede.
 * Irakurketa indizeak**

Estatuan liburuek salneurri finkoa daukate baina badira beherapenak aplikatu daitezkeen liburu motak ere, testuliburuak hain zuzen ere. Testuliburuak liburu denda arruntetan erosten ditugu kurtso hasieretan eta liburu denda hauek etekin handi bat jasotzen dute diru sarrera hauekin. Horregatik liburu denda txikiek liburu hauen salneurri finkoa eskatzen dute beraien biziraupenerako. Liburu denda handiek beherapen handiagoak egin ditzakete testuliburuen gainean eta honela erosleen gehiengoa bereganatzen dute liburu-denda txikiei lehiatzeko espaziorik utzi gabe. Izan ere, liburu-denda txiki asko desagertu dira estu liburuen salneurria librea denetik.
 * Liburuaren salneurri finkoa**

= · http://agenciaisbn.es/web/noticias.php#nuevos_procedimientos =
 * 8. __Bibliografia__**
 * Euskal Editoreen Elkartea
 * Euskadiko Editoreen Elkartea
 * Euskal Liburugintza. Jakin 2009 .JM torrealdai.
 * Politicas del libro. Analisis y propuestas. Gloria Gomez-Eskalonilla.
 * []